Tο διάβασαν 807 άτομα (807 Views)

«Το Ελληνικό θέατρο συνέβαλε στην ψυχολογική προετοιμασία του ένοπλου αγώνα κατά των Τούρκων το 1821»

THEATR1821-ITPEXON033


Στα χρόνια του ξεσηκωμού των Ελλήνων για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού, το νεοελληνικό θέατρο, αν και ήταν ακόμα στα σπάργανα, λειτούργησε «ως εργαστήρι εθνισμού, ως εργαστήρι χαλύβδωσης κοινού εθνικού αισθήματος», όπως σημειώνει η Μαρία Δ. Ευθυμίου για τον ιερό αγώνα με δράσεις εδώ λιγότερες και περισσότερες στις παραδουνάβιες ηγεμονίες, όπου προπαρασκευάστηκε η φάση του αγώνα, φούντωσε η σπίθα της εξέγερσης για ελευθερία και αργότερα συνεχίστηκε στην Κωνσταντινούπολη και στα πάτρια εδάφη.

Το βιβλίο του Βάλτερ Πούχνερ: «Το 1821 και το θέατρο. Από τη μυθοποίηση στην απομυθοποίηση» (εκδόσεις Όταν), δίνει μια συνολική εικόνα της τύχης του ηρωικού έπους και των πρωταγωνιστών του στο ευρωπαϊκό και ελληνικό θέατρο έως τις αρχές του 21ου αιώνα. Βασίζεται σε πολυετείς έρευνες σε ευρωπαϊκές και ελληνικές βιβλιοθήκες και αρχεία, καθώς και σε αρκετές προεργασίες.

Χωρίζεται βασικά σε τρία μέρη:

  • 1.Στην εξιστόρηση της εμπλοκής του θεάτρου στην προπαρασκευαστική φάση του Αγώνα και τη συμμετοχή των ερασιτεχνών ηθοποιών των ελληνικών σκηνών στο Βουκουρέστι, το Ιάσιο και την Οδησσό ως μαχητών της ελευθερίας στις πρώτες φάσεις του Αγώνα στη Μολδαβία
  • 2.Αναλύει παραδείγματα από την ευρωπαϊκή δραματουργία του Φιλελληνισμού κατά τη διάρκεια του Αγώνα και έπειτα
  • 3.Περιγράφει την ελληνική δραματουργία με θέμα το '21 από την αρχή του πατριωτικού δράματος (τον «Νικήρατο» της Ευανθίας Καΐρη το 1826), μέσω των ποιητικών τραγωδιών ενός Παν. Σούτσου και τη μαζική δραματογραφία των πανεπιστημιακών δραματικών αγώνων έως τις πρώτες προσπάθειες απομυθοποίησης των γεγονότων του Αγώνα στον 20ό αιώνα.

Οι αναλύσεις περιλαμβάνουν και προδρομικές μορφές όπως τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο και τον Ρήγα Βελεστινλή, και σημαίνουσες προσωπικότητες μετά τον Αγώνα, όπως τον Ιωάννη Καποδίστρια.

Η θεματογραφία του 1821 παρακολουθείται και στις ηρωικές παραστάσεις του Καραγκιόζη και τις θεατρικές εκδηλώσεις στις σχολικές γιορτές της 25ης Μαρτίου. Η ιστορική σκαπάνη φέρνει στην επιφάνεια σημαντικά ευρήματα, όπως την κρυφή παράσταση του «Κωνσταντίνου Παλαιολόγου» του Ζαμπέλιου στην Κωνσταντινούπολη τον χειμώνα του 1820- ΄21.

Οι Τούρκοι ανακαλύπτουν την παράσταση, οι ηθοποιοί και οι θεατές κατορθώνουν να διαφύγουν, αλλά ο ιδιοκτήτης της αίθουσας, φαρμακοποιός από το Πέραν, αποκεφαλίζεται μπροστά από το μαγαζί του.

Το βιβλίο του Πούχνερ, γράφει ο Διονύσης Μουσμούτης στον πρόλογό του, «αποτελεί «μείζωνα συμβολή στην ιστορία της Επανάστασης του 1821, η οποία συνεχώς ξαναγράφεται, εξελίσσεται, μετασχηματίζεται, εντάσσεται στα νέα δεδομένα της εποχής και προσαρμόζεται στα πολιτισμικά συμφραζόμενα ενός διαφορετικού πλέον κόσμου».


Ο ι    Π α ρ α σ τ ά σ ε ι ς


Το ελληνικό θέατρο στα χρόνια πριν από την Επανάσταση συνέβαλε στην ψυχολογική προετοιμασία του ένοπλου αγώνα και μετέφερε το μήνυμα της Φιλικής Εταιρίας. Οι πρώτες Ελληνικές παραστάσεις, που χαρακτηρίστηκαν ως πατριωτικές συγκεντρώσεις, ανεβαίνουν στην Οδησσό της Ρωσίας την χρονική περίοδο του 1814 έως το 1821 από ερασιτέχνες ηθοποιούς. Ο τσάρος, που είχε δείξει ενδιαφέρον για την Ελληνική κοινότητα ενθάρρυνε τέτοιες ενέργειες. Παρουσιάστηκαν, τότε, έργα με ηρωικό-ιστορικά θέματα όπως «Μωάμεθ», «Ο θάνατος του Καίσαρος» του Βολταίρου, «Φιλοκτήτης» του Σοφοκλή σε διασκευή του Νικόλαου Πίκκολου, «Ο Θεμιστοκλής εν Περσία» του Μεταστάσιο, «Τιμολέων» του Ιωάννη Ζαμπέλιου, όπου διέπρεψαν οι ηθοποιοί Κωνσταντίνος Κυριακός Αριστίας και Θεόδωρος Αλκαίος.

Μέσα από τις παραστάσεις της Οδησσού διακρίνονται οι ηθοποιοί: Γεώργιος Αβραμιώτης και Σπυρίδων Δρακούλης, που γίνονται και ήρωες της επανάστασης. Ο Αβραμιώτης πεθαίνει στη μάχη του Δραγατσανίου και ο Δρακούλης πολεμάει στην Πελοπόννησο και αφήνει την τελευταία του πνοή το 1825.


Π ρ ω τ ο ε π α ν α σ τ α τ ι κ ό    κ α ι    ε π α ν α σ τ α τ ι κ ό    θ έ α τ ρ ο


Τα πρώτα έργα που ανεβαίνουν στην Οδησσό με πρωταγωνιστή τον Ιθακήσιο Σπυρίδωνα Δρακούλη στα 1814 είναι ιταλικές κωμωδίες μεταφρασμένες στα ελληνικά. Έντονη θεατρική κίνηση αναπτύσσεται στο Βουκουρέστι, το οποίο έφτασε σχεδόν την αίγλη της κίνησης της Οδησσού, αλλά και στο Ιάσιο. Στις 7 Ιανουαρίου 1810 οι μαθητές της Ελληνικής Σχολής στο Βουκουρέστι με τη βοήθεια του δασκάλου τους Κ. Ιατρόπουλου παρουσιάζουν το έργο αγνώστου Έλληνα συγγραφέα «Φωκίων», στο οποίο κυριαρχούν τα πατριωτικά μηνύματα που ξεσηκώνουν τους θεατές. Ένα από τα έργα που ανεβαίνουν ακόμα στη θεατρική σκηνή την προεπαναστατική περίοδο είναι και ο «Θεμιστοκλής» του Γεωργίου Ρουσιάδου.

Τα περιοδικά «Λόγιος Ερμής» και «Τηλέγραφος» μας δίνουν πληροφορίες για τη νέα θεατρική περίοδο στο Βουκουρέστι που εγκαινιάζεται στα 1819. Οι προϋποθέσεις ευνοϊκές. Η προετοιμασία των παραστάσεων γίνεται από την Ραλλού Καρατζά με τη συμμετοχή φωτισμένων λόγιων, όπως οι: Σούτσος, Ι. Ραγκαβής , Σερούλιος και μεταφράσεις του Αλφιέρι.

Ο «Θάνατος του Καίσαρα» ήταν το εναρκτήριο έργο. Για τη σαιζόν 1819 - 1820 επελέγη ο «Αχιλλεύς» του Χριστόπουλου. Ακολούθησε το ανέβασμα των έργων «Πολυξένη» του Νερουλού, «Φαίδρα» του Ρακίνα (μετ. Ραγκαβή), «Μερόπη» του Βολταίρου, «Θεμιστοκλής» και των τραγωδιών «Βρούτος», «Ορέστης», «Φίλιππος», «Τιμολέων» του Ζαμπέλιου.

Ο «Τιμολέων» του Ιωάννη Ζαμπέλιου τυπώθηκε το 1818 και έκανε πρεμιέρα1820. Διαδραματίζεται στα τέλη του Πελοποννησιακού πολέμου με την εμφάνιση των Μακεδόνων. Ο Τιμοφάνης της Κορίνθου θέλει να επιβληθεί. Ο αδελφός του Τιμολέοντα είναι δημοκρατικός και τα δύο αδέλφια συγκρούονται. Πατριωτικό καθήκον-δημοκρατία ή αδελφική αγάπη είναι τα ερωτήματα που γεννιούνται. Ο Τιμολέων καλύπτει τη συνομωσία για τη δολοφονία του αδελφού του, ο οποίος στο τέλος εμφανίζεται μετανοημένος.

Ο Αδαμάντιος Κοραής διαφώνησε με το θέμα της τυραννοκτονίας στον «Τιμολέοντα». «Η τυραννοκτονία δεν ωφέλησε την Ελλάδα εκείνη την εποχή. Όχι τυραννοκτονία αλλά παιδεία», υπογράμμισε ο μέγας Έλληνας διαφωτιστής. Ο Κοραής διαφώνησε ακόμα και για τη σύσταση θεάτρου.

Η πρώτη φάση του νεοελληνικού μεταεπαναστατικού θεάτρου στον ελεύθερο, ελλαδικό χώρο εντοπίζεται το 1824, με τον Κοραή, ο οποίος ήταν κατά της σύστασης θεατρικής σκηνής,με τον ισχυρισμό ότι στηρίζεται στο ψεύδος. Ωστόσο το 1834, στο πολεοδομικό σχέδιο της Αθήνας ως νέας πρωτεύουσας, είχε εγκριθεί από τον Όθωνα ανέγερση θεάτρου, στη σημερινή πλατεία Κλαυθμώνος σε σχέδια του Δανού αρχιτέκτονα Κρίστιαν Χάνσεν.

Η Ελληνίδα Φαναριώτισσα πριγκίπισσα, σκηνοθέτης, ηθοποιός και μεταφράστρια Ραλλού Καρατζά (1799 – 1870), του πριγκιπάτου της Βλαχίας, συνεισέφερε στην Ελληνική Επανάσταση του 1821 και ίδρυσε το πρώτο, ελληνικό, επαγγελματικό, θεατρικό συγκρότημα στο Βουκουρέστι. Ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας


Ο Ιωάννης Ζαμπέλιος γεννήθηκε στη Λευκάδα το 1787. Το 1803 πήγε στην Ιταλία, όπου σπούδασε νομική και φιλολογία και εκεί συνδέθηκε με τους κορυφαίους ποιητές της εποχής εκείνης Μόντι, Αλιφιέρι, Φώσκολο. Ο κύκλος των σπουδών του ολοκληρώθηκε στο Παρίσι στο οποίο και εγκαταστάθηκε για ένα χρόνο. Εκεί ήρθε σε επαφή με τον Αδαμάντιο Κοραή ό οποίος και άσκησε μεγάλη επίδραση στο έργο του. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα διορίστηκε εισαγγελέας στα Επτάνησα, ενώ το 1826 δικαστής στην Κεφαλονιά. Το 1834 και για 17 συναπτά έτη κατείχε θέση ανώτατου δικαστικού συμβούλου στην Κέρκυρα στην οποία και έζησε κυρίως. Το 1815 απέκτησε ένα γιο, τον Σπύρο, ο οποίος μετεξελίχθηκε σε σημαντικό ιστορικό και λογοτέχνη. Έφυγε από την ζωή στη Λευκάδα ή στην Κέρκυρα το 1856.

Η συμβολή του Ζαμπέλιου στον αγώνα των Ελλήνων εναντίον των Τούρκων κατακτητών ήταν σημαντική. Σαν μέλος της Φιλικής Εταιρείας κατά στη επιστροφή του στα Επτάνησα με τον Γέρο του Μοριά, Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, διεξήγαγε εράνους και ενίσχυσε πολλούς πρόσφυγες που είχαν βρει καταφύγιο στα Επτάνησα. Μεταξύ άλλων εφοδίασε με όπλα 850 Λευκαδίτες και τους ενίσχυσε με την αποστολή ενόπλων ανδρών αλλά και χρημάτων τα σώματα του Μάρκου Μπότσαρη, του Οδυσσέα Ανδρούτσου και του Γεώργιου Καραϊσκάκη προκειμένου να αγωνιστούν ενάντια στους Τούρκους.

Ο Κωνσταντίνος Κυριακός Αριστίας γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1800 και αποφοίτησε από το γυμνάσιο τού Βουκουρεστίου. Το 1817 η κόρη τού ηγεμόνα της Βλαχίας Ραλλού Καρατζά είχε οργανώσει θίασο, τον οποίο είχε εγκαταστήσει σε αίθουσα της οικίας της που είχε διασκευαστεί σε θέατρο. Εκεί, το 1817 ανέβασε σε δική της διδασκαλία την «Εκάβη» τού Ευριπίδη, τον «Βρούτο» τού Βολταίρου και το «Δάφνις και Χλόη» τού Λόγγου. Σε αυτό το ελληνικό θέατρο στο Βουκουρέστι έπαιξε o K. Κυριακός ως σπουδαστής στο έργο «Βρούτος» τού Βολταίρου και στον «Τιμολέοντα» τού Ιωάννη Ζαμπέλιου. Η Ραλλού Καρατζά τον έστειλε με δικά της έξοδα στη Γαλλία για να σπουδάσει την τέχνη τού ηθοποιού. Λέγεται, ότι εκεί είχε δάσκαλο τον περίφημο Γάλλο ηθοποιό Φρανσουά Ζοζέφ Ταλμά. Ο Κωνσταντίνος Αριστίας επηρεάστηκε από τις ιδέες τού Διαφωτισμού και προσχώρησε στη Φιλική Εταιρία. Όταν ξέσπασε η Επανάσταση στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες ο Αριστίας ακολούθησε τον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Ήταν δε σημαιοφόρος τού Ιερού Λόχου στη μάχη τού Δραγατσανίου και μάλιστα από τους λίγους που επέζησαν.

Το 1833 ίδρυσε θεατρική σχολή στην οποία δίδασκε ο ίδιος. Εκτός από σπουδαίος ηθοποιός ο Αριστίας είχε και αξιόλογο φιλολογικό έργο. Μετέφρασε στα Ρουμανικά την «Ιλιάδα» τού Ομήρου, έργα τού Πλουτάρχου, αλλά και τού Μολιέρου. Στη Βλαχία εργάστηκε έως το 1840, αλλά μετά από ισχυρές διαφωνίες έφυγε και ήρθε στην Ελλάδα, έχοντας φιλόδοξα σχέδια για την αναγέννηση τού θεάτρου στην πατρίδα των αρχαίων τραγικών ποιητών. Ήθελε να ιδρύσει και να οργανώσει ένα Εθνικό Θέατρο στην Αθήνα. Γι' αυτό και τύπωσε στην Ελλάδα την τραγωδία «Αρμόδιος και Αριστογείτων», που είχε γράψει ο ίδιος.

Στην Αθήνα πολλοί τον ονόμασαν «Θέσπιν της νεωτέρας Ελλάδος». Πρώτος ονειρεύτηκε την αναβίωση της αρχαίας τραγωδίας. Με πρωτοβουλία τού Αριστία και με τη βοήθεια πολλών διακεκριμένων ανθρώπων των γραμμάτων ιδρύθηκε η «Φιλοδραματική Εταιρία» με σκοπό την υποστήριξη τού ελληνικού θεάτρου. Στην εταιρεία συμμετείχαν οι Γ. Λεβέντης, Ι. Ρίζος, Παναγιώτης Σούτσος, Σπ. Π. Τριανταφύλλης, Π. Σ. Ομηρίδης, Κ. Γκαρμπολάς, Κ. Ν. Γαλάνης, Λουκάς Πύρρος, Γ. Γεννάδιος, Ι. Α. Σωμάκης, Α. Ρ. Ραγκαβής, Δ. Δρόσος, Κ. Δομνάδος, Π. Κ. Ηπίτης, Δ. Ν. Φωτίλας και Κ. Κοκκίδης. Επικεφαλής της εταιρείας ήταν ο ίδιος ο Αριστίας.

Ο Ρίζος Νερουλός είναι σύγχρονος του Ζαμπέλιου (1778-1850). Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και σπούδασε στην Έφεσο κοντά σε ένα θείο του που ήταν μητροπολίτης. Αργότερα ο Υψηλάντης, που ήταν τότε ηγεμόνας της Μολδαβίας, τον πήρε υπασπιστή του και τον πάντρεψε με την εγγονή του Αλεξάνδρου Υψηλάντη, παππού του αρχηγού της επαναστάσεως. Οι δύο γιοι του, ο Αλέξανδρος και ο Κωνσταντίνος, πολέμησαν ηρωικά με τον Ιερό Λόχο στη μάχη, του Δραγατσανίου.

Ο πρώτος Έλληνας και Ρουμάνος επαγγελματίας ηθοποιός, μεταφραστής και συγγραφέας, Κωνσταντίνος Κυριακός Αριστίας (1800 - 1880)


Μετά την Οδησσό και το Βουκουρέστι και το Ιάσιο η ελληνική δραματουργία εμφανίζεται και σε διάφορα μέρη της Μολδοβλαχίας. Το 1817 η Ραλλού Καρατζά, η κόρη του ηγεμόνα της Βλαχίας Ιωάννη Καρατζά, ανοικοδομεί το θέατρο της «Ερυθράς Κρήνης», την πρώτη θεατρική αίθουσα της Βλαχίας. Εκεί ανεβαίνουν έργα όπως η «Φαίδρα» του Ρακίνα, «Ο θάνατος του Πατρόκλου ή Αχιλλεύς» του Αθανάσιου Χριστόπουλου, «Ασπασία και Πολυξένη» του Ιάκωβου Ρίζου Νερουλού. Την επόμενη περίοδο λάμπουν στη σκηνή οι ηθοποιοί Κωνσταντίνος Κυριακός Αριστίας, Θεόδωρος Αλκαίος και Μαριγώ Αλκαίου. Στο Βουκουρέστι, τη διδασκαλία των ηθοποιών αναλαμβάνει ο δάσκαλος Κωνσταντίνος Ιατρόπουλος. Στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Οδησσού τον 19ο αιώνα, ανέβαιναν θεατρικά έργα που τόνωναν το πατριωτικό συναίσθημα της ελληνικής παροικίας, με την έννοια της αγάπης και αφοσίωσης των ανθρώπων στην πατρίδα. Το 1816 παίζονται τα έργα «Θεμιστοκλής» με συγγραφέα και πρωταγωνιστή τον Γεώργιο Αβραμιώτη, μια διασκευή του «Δάφνις και Χλόη, την επόμενη χρονιά η τραγωδία του Σοφοκλή «Φιλοκτήτης» στα νέα ελληνικά, καθώς και το χορόδραμα «Σουλιώται εις τα Ιωάννινα».

Το 1819 ανεβαίνει το έργο του Ν. Πίκκολο «Ο θάνατος του Δημοσθένους» με συμπρωταγωνίστρια του Αβραμιώτη τη ρωσίδα ηθοποιό Μοράσκεβα που πιθανότατα αποτελεί την πρώτη γυναίκα που παίζει σε ελληνική θεατρική παράσταση. Το 1820 στην ίδια παράσταση προστίθεται το μονόπρακτο «Η Ελλάς και ο ξένος» με πρωταγωνιστή τον Σπυρίδωνα Δρακούλη.

Η πρώτη παράσταση που γίνεται στα χρόνια της Επανάστασης ανεβαίνει στην Τήνο. Και πάλι σε περίοδο Αποκριάς ανεβαίνουν δύο ακόμα παραστάσεις στην Τήνο, που σύμφωνα με την Υδραίικη εφημερίδα «Φίλος του Νόμου» στις 6 Μαρτίου 1825 διαβάζουμε: 

«εις την Τήνον, νήσον μη σπαρασσομένην από τον σάλον του πολέμου» δόθηκε στις 25 Φεβρουαρίου του ίδιου χρόνου με την τραγωδία «Μάρκος Μπότσαρης» και σε λίγες μέρες κι άλλη παράσταση με την τραγωδία «Μεγακλής».

Στις παραστάσεις έλαβαν μέρος οι: Αντώνιος Πόμερ, Ιάκωβος Παξιμάδης, Αικατερίνη Πόμερ, Ειρήνη Βαρλαάμ και Βιολέτα Πόμερ, ενώ συμμετείχαν και γυναίκες, τόλμημα ασυνήθιστο για την εποχή.

Στα 1826, που πέφτει το Μεσολόγγι, τυπώνεται στο Ναύπλιο η τραγωδία «Νικήρατος» της Ευανθίας Καϊρη, αδελφής του Θεόφιλου Καΐρη, ιερωμένου, δάσκαλου και διανοητή που ήρθε σε αντίθεση με την Εκκλησία και καταδικάστηκε ως αιρετικός. Μετά την πολιορκία του Μεσολογγίου η Καΐρη βρίσκεται στο Ναύπλιο και συγκεντρώνει όλες τις αφηγήσεις όσων διασώθηκαν από την ηρωϊκή έξοδο του Μεσολογγίου και γράφει το πρώτο μεγάλο δράμα του αιώνα, το «Νικήρατο». Λίγους μήνες μετά το τύπωμά του, το έργο ανεβαίνει από έναν θίασο ερασιτεχνών στη Σύρο.

Στην αριστοκράτισσα του Αιγαίου, όπως αποκαλείται η Σύρος, ο Γ. Ματζουράνης, συγκρότησε ένα θίασο και παρουσίασε έργα του Νερουλού και του Ζαμπέλιου. H Σύρος διέθετε αυτή την περίοδο ιδιαίτερο θέατρο και το κοινό έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον. Ο θεατής πλήρωνε δύο γρόσια εισιτήριο και παρακολουθούσε τις παραστάσεις με θρησκευτική ευλάβεια. Στη Σαντορίνη καταγράφεται μια ακόμα παράσταση με πρωτοστάτη τον φημισμένο γιατρό του νησιού Δομένικο Σανταντώνιο (1819-1820). Με το ξέσπασμα της Επανάστασης στις παραδουνάβιες ηγεμονίες τελειώνει η περίοδος αυτή στην Οδησσό.

Το πρώτο τυπωμένο, θεατρικό δράμα σε τρεις πράξεις με τον τίπλο «Νικήρατος» της Ευανθίας Καΐρη, το οποίο τυπώθηκε το 1826 στο τυπογραφείο της Διοικήσεως του Ναυπλίου και εκδόθηκε ανώνυμα: «Υπό Ελληνίδος Τινός».


Ο    κ α ρ α γ κ ι ό ζ η ς   σ τ η ν   τ ο υ ρ κ ο κ ρ α τ ί α


Την έσχατη περίοδο της Τουρκοκρατίας έρχεται από την Τουρκία στην Ήπειρο ο Καραγκιόζης, που προσαρμόζεται σιγά-σιγά στην ελληνική πραγματικότητα, ώσπου να κρατήσει την τεχνική μοναχά και να εκφράσει με σαφή περιγράμματα την αντίθεση ανάμεσα στο σκλαβωμένο Ελληνισμό και τον Τούρκο δυνάστη. Το σχήμα αυτό είναι τόσο ισχυρό που θα διατηρηθεί στο λαϊκό θέατρο σκιών, ακόμη και τις μέρες μας, ενώ το ρεπερτόριό του έχει ανανεωθεί με εντελώς σύγχρονα θέματα.

«Ο Πασάς και όταν ακόμη δεν παρουσιάζεται στη σκηνή, βαραίνει όλους με την παρουσία του, είναι η αόρατη απειλή, η προσωποποιημένη ανεξέλεγκτη εξουσία. Ο λόγος του είναι ζωή ή θάνατος. Η κρίση του αλάθητη. Το παλάτι του, το σεράι με τους ατέλειωτους τρούλους του, δεξιά στην σκηνή, αντιστικτικά στημένο με την παράγκα του Καραγκιόζη είναι η έκφραση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Από τη μια μεριά η καμπύλη των τρούλων και καμπύλη σημαίνει πλούτος, αφθονία, και από την άλλη μεριά ένα σχήμα που σ' αγκυλώνει το άγγιγμά του. Προεξέχουν τα κεραμίδια της παράγκας, χάσκουν οι σανίδες, είναι ξεχαρβαλωμένα τα πορτοπαράθυρα. Από τη μια μεριά η Ελλάδα ρημαγμένη, από την άλλη η Τουρκία πελώρια, πλούσια, πανίσχυρη», γράφει η Νέλλη Παραστατίδου-Παπαμιχαήλ.


Ο ι    η θ ο π ο ι ο ί    π ο υ    π ο λ έ μ η σ α ν    σ τ η ν    Ε π α ν ά σ τ α σ η


Αρκετοί από τους ηθοποιούς των ερασιτεχνικών σκηνών στο Βουκουρέστι και την Οδησσό σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν στη μάχη του Δραγατσανίου, ενώ άλλοι έγιναν οπλαρχηγοί της Επανάστασης. Ανάμεσά τους:

Ο Θεόδωρος Αλκαίος (1780-1833), με καταγωγή από τη Μυτιλήνη, ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία. Το πραγματικό του όνομα ήταν Μεϊμάρογλου. Το 1801 βρέθηκε στο Ιάσιο και στην αυλή του ηγεμόνα Αλέξανδρου Μουρούζη. Εκεί αναπτύσσει την θεατρική του δραστηριότητα. Έγραψε και τα θεατρικά έργα «Ο Θάνατος του Μάρκου Μπότσαρη», «Πιττακός ο Μυτιληναίος» και «Η άλωσις των Ψαρών». Βρήκε τραγικό θάνατο στο Άργος σε σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Γάλλων.

Ο Γεώργιος Αβραμιώτης, ηθοποιός από την Οδησσό, σκοτώθηκε στην Πελοπόννησο το 1825.

Ο Σπυρίδων Δρακούλης, ηθοποιός από την Ιθάκη απέσπασε επαινετικά σχόλια από τις εφημερίδες της εποχής, που γράφουν ο Ιωάννης Φιλήμων και ο Νερουλός. O Δρακούλης είχε συνεργαστεί με ιταλικό θίασο. Πήρε μέρος στην επανάσταση στη Βλαχία έκανε θέατρο κι αυτός στην Οδησσό ενώ ήταν μέλος του Ιερού Λόχου του Υψηλάντη, προσφέροντας την ζωή του στο Δραγατσάνι το 1821.

Ο Γεώργιος Λασσάνης (1793-1870), είναι άλλος ένας ηθοποιός από την Οδησσό, με καταγωγή από την Κοζάνη, που αγωνίστηκε στην Ελληνική Επανάσταση. Λόγιος και γραμματικός πολλών οπλαρχηγών του 1821. Έγραψε το τρίπρακτο δράμα «Αρμόδιος και Αριστογείτων» και το μονόπρακτο «Ελλάς και ξένος». Και τα δύο ανέβηκαν στην Οδησσό το 1819.

Ο Κωνσταντίνος Αριστίας (1799-1857) πολέμησε με τον Ιερό Λόχο .Επί Όθωνα, έκανε μεγάλες επιτυχίες. Ο σκληρός ανταγωνισμός όμως του νεότευκτου τότε θεατρικού περιβάλλοντος έκανε τον αγωνιστή του ΄21 να αποχωρήσει από την Ελλάδα αηδιασμένος και πικραμένος επέστρεψε στο Βουκουρέστι.


Ο ι    σ υ γ γ ρ α φ ε ί ς    σ τ ο ν    α γ ώ ν α


Ο μέγιστος των θεατρικών συγγραφέων του 19ου αιώνα, ο Μιλτιάδης Χουρμούζη (το αληθινό του όνομα ήταν Χουρμούζιος Τριανταφύλλου, ενώ συχνά στην ζωή του χρησιμοποιούσε και τα ονόματα Μιλτιάδης και Μιχαήλ), κατέβηκε στην Ελλάδα από την Κωνσταντινούπολη δεκαεπτάχρονος ακόμα και πολέμησε καθ' όλο το διάστημα της Επανάστασης. Έλαβε μέρος σε ναυμαχίες με ναύαρχο τον Λάζαρο Μπρούσκο, στη μάχη της Τριπολιτσάς, στην πολιορκία του Ακροκορίνθου, και σε επιχειρήσεις στο Αιγαίο.

Στο πρώτο ελεύθερο ελληνικό κράτος ο Χουρμούζης γίνεται αξιωματικός της οριοφυλακής και ακολούθως πρόεδρος του Επαρχιακού Συμβουλίου Φθιώτιδος. Στη συνέχεια, εκλέγεται δύο φορές βουλευτής Φθιώτιδος. Αντιοθωνικός και πολέμιος των Βαυαρών, που καταδυνάστευαν το νέο κράτος, αγωνίζεται στη Βουλή αλλά και με την πένα του, δίνοντάς μας μερικά από τα πιο σημαντικά θεατρικά έργα αυτής της περιόδου, όπως τον «Λεπρέντη», που χτύπησε το νεοπλουτισμό. Τον «Τυχοδιώκτη» και τον «Υπάλληλο», με τα οποία σατίρισε την ξενομανία, την δουλικότητα και τον πιθηκισμό, ενώ με τον «Χαρτοπαίχτη» καταφέρθηκε εναντίον του πάθους της χαρτοπαιξίας.

Ο Μιλτιάδης Χουρμούζης (1804-1882)


Τ ο    θ έ α τ ρ ο    μ ε τ ά   τ η ν    Ε π α ν ά σ τ α σ η


Το ελληνικό θέατρο στα μεταεπαναστατικά χρόνια υφίσταται στη Σύρο και στη συνέχεια στην Αθήνα, καθώς το 1840 εγκαινιάζεται το πρώτο λιθόκτιστο θέατρο των Αθηνών, το Θέατρο «Μπούκουρα». Σε αυτό παίζουν ιταλικοί, μελοδραματικοί θίασοι και ελληνικοί θίασοι πρόζας, οι οποίοι ανεβάζουν, όπως αναφέρεται, έργα προσανατολισμένα στην πατριω-διδακτική κατεύθυνση. Επικρατούν έντονα ο νεοκλασικισμός και ο ρομαντισμός, ενώ αποφεύγεται ο ρεαλισμός. Η δραματουργία εξελίσσεται με επεισόδια από την Επανάσταση.

Λίγο αργότερα το ενδιαφέρον των δραματουργών στρέφεται και προς τον κόσμο του Βυζαντίου. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί ο Αντώνιος Μάτεσις και το έργο του «Ο Βασιλικός», όπου ανεβαίνει το 1832 από ερασιτεχνικό θίασο ευγενών στην Ζάκυνθο. Το συγκεκριμένο έργο είναι «η γλάστρα από όπου βλασταίνει όλη η νεοελληνική δραματουργία». Γραμμένο σε ζωντανή γλώσσα με τοπικό ζακυνθινό ιδίωμα, είναι το μοναδικό ρεαλιστικό κοινωνικό δράμα της εποχής του. Αξιοποιεί τα διδάγματα του διαφωτισμού, αλλά προχωράει πέρα από αυτόν, τόσο ιδεολογικά, όσο και ποιοτικά.


Βιβλιογραφία:

Βάλτερ Πούχνερ: «Το 1821 και το θέατρο. Από τη μυθοποίηση στην απομυθοποίηση» (εκδ. Όταν)

Πέτρος Βραχιώτης: «Το θέατρο πριν από την επανάσταση του 1821» (nakasbookhouse)

«Ο Χουρμούζης, Ιστορία – Θέατρο» (Εκδ. Χ. Μπούρας)

Βικιπαίδεια.


Φάλανθος: Ο ακλόνητος «θρόνος» του Θεόδωρου Κολοκο...
«Η Φιλελληνική Καλλιτεχνική Έκφραση και η Συμβολή ...

Σχετικές Δημοσιεύσεις

Με την αποδοχή θα έχετε πρόσβαση σε μια υπηρεσία που παρέχεται από τρίτο μέρος εκτός του https://1821.intownpost.com/

Διαβάστηκαν από άλλους χρήστες

200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης
Διαβάστε το (Α' Μέρος) του άρθρου Μέχρι τον Γενάρη του 1821, που ζούσε στη Ζάκυνθο ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, υπηρέτησε ως ταγματάρχης- μαγγιόρος στους Άγγλους και αργότερα ως Κουρσάρος, νοσταλγώντας τα...
200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης
«Λάμπει ο ήλιος στα βουνά, Λάμπει και στα Λαγκάδια, Λάμπει και στ' Αρκουδόρεμα, Στο δόλιο Λιμποβίσι, Πο ΄κει είν' οι κλέφτες οι πολλοί , Οι Κολοκοτρωναίοι…» Οι Αρκάδες είναι περήφανοι για την καταγωγή...
200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης
Ο υπουργός εξωτερικών της Αγγλίας, ο Ιρλανδός Ρόμπερτ Στιούαρτ, υποκόμης του Κάσλρεϊ και ο υπουργός εξωτερικών της Αυστρίας, Κλέμενς φον Μέτερνιχ το 1821 ρώτησαν τον Καποδίστρια: «Ποιὸ είναι τὸ Ελληνι...